Gioachino Antonio Rossini

Gioachino Antonio Rossini, bijgenaamd ‘Napoleon de la musique’ (omdat hij Europa met zijn melodieën veroverd zou hebben) werd op 27 februari 1792 in Pesaro geboren en overleed op 13 november 1868 in Parijs. Hij is vooral beroemd geworden door zijn opera’s, zoals Il Barbiere di Siviglia (1816) en Guillaume Tell (1829). Hoewel hem een patriarchale leeftijd werd beschoren, heeft hij na ‘Tell’ slechts nog enkele gelegenheidscomposities gemaakt; negen en dertig jaar rentenierde hij. In 1813 kreeg Rossini het verzoek om een Stabat Mater te componeren voor de invloedrijke geestelijke Don Manuel Fernández Varela. Rossini verdeelde de tekst van de beroemde sequens in twaalf gedeelten, waarvan hij er in 1831-1832 slechts zes op muziek zette. Pas tien jaar later voegde hij er nog vier coupletten aan toe, waarmee hij de compositie voltooid had. De eerste uitvoering van de uiteindelijke zetting van het Stabat Mater vond plaats op 7 januari 1842 in het Théâtre Italien in Parijs.

Het werk begint met een brede en klagende koorinleiding, waarna het ‘Cujus animam gementem’ volgt; een briljante tenoraria die doet denken aan een Italiaanse opera-aria. Na een duet voor sopraan en mezzosopraan volgt de basaria ‘Pro peccatis’. Andere sologedeelten zijn de cavatina voor mezzosopraan ‘Fac ut portem’, die van een onuitsprekelijke tederheid is, en de sopraanaria met koor ‘Inflammatus’, die een welsprekende schildering van de heilige tekst weergeeft. In dat deel en in het kwartet ‘Sancta Mater’ zijn de Italiaanse melodieleer en de meesterlijke behandeling van de stemmen te bewonderen. Hoogtepunten zijn ook de koorgedeelten, zoals het ‘Eia Mater’, een recitatief voor bas, door het koor plechtig omrankt. ‘In sempiternum’ is een stoutmoedig en gedurfd stuk, en in het laatste gedeelte, het grandioze ‘Amen’, culmineert het hele werk.

In deze vereniging van eenvoud en wijsheid, van vindingrijkheid en constructie ligt de bekoorlijkheid van dit Stabat Mater, en steeds dient men voor ogen te houden dat hier een operavakman op zijn eigen manier bidt.

Michael Tippett

Michael Tippett werd in 1905 in Engeland geboren en groeide op in een sociaal bewogen gezin. Op 18-jarige leeftijd besloot hij, onder de indruk van een concertbezoek, beroepsmusicus te worden en ging hij aan het Royal College of Music in Londen compositie, viool, piano en orkestdirectie studeren.

Met de première van zijn oratorium A Child of Our Time in 1944 beleefde hij zijn doorbraak als componist. Bij het schrijven van dit oratorium werd Tippett geïnspireerd door de klassieke Engelse koormuziek, met Händels Messiah als belangrijkste voorbeeld, en door de passiewerken van Bach.

De confrontatie met de diepe armoede in Noord-Engeland en met de gevolgen van het nazisme en het stalinisme was de aanleiding tot het componeren van A Child of Our Time. De centrale gebeurtenis in Tippetts oratorium is het neerschieten van de Duitse diplomaat Ernst vom Rath in 1938 in Parijs door de wanhopige 17-jarige Joodse Herschel Grynszpan, en de vreselijke pogrom in Duitsland die daar het gevolg van was: de Kristallnacht.

De driedelige vorm van het werk is vergelijkbaar met de Messiah van Händel. Het eerste deel gaat over de grote problemen die zullen leiden tot de 2e Wereldoorlog: economische depressie, grote werkloosheid, armoede en het opkomende nationaal-socialisme. Het tweede deel vertelt het bijzondere verhaal van Herschel Grynszpan en de catastrofale gevolgen van zijn zoeken naar gerechtigheid. Het derde deel is beschouwend van aard en eindigt met de negrospiritual ‘Deep River’, die volgens Tippett de hoop uitdrukt op een frisse lente na een lange, donkere winter.

Voor de vijf plaatsen in het oratorium waar Tippett liederen wilde gebruiken overeenkomstig de koralen van Bach, dacht hij in eerste instantie aan Joodse melodieën, totdat hij op de radio de negrospiritual ‘Steel away to Jesus’ hoorde. Hij besloot toen negrospirituals te gebruiken en vond voor alle vijf plaatsen een passende spiritual.

Het oratorium gaat over de noodzaak voor mensen om de eigen slechte kanten (dark sides) te (h)erkennen, te aanvaarden en die niet op de ander te projecteren.

Er zijn schijnbare tegenstellingen zoals licht/donker, winter/lente. De tegenstellingen zijn ook elkaars bestaansrecht. Licht kan alleen bestaan als er ook duisternis is, de lente kan pas ontstaan uit de winter, de roep om vrede bestaat mede door ‘what was done’. Helaas is dit thema nog steeds actueel.

Bekijk de tekst en vertaling van A Child of Our Time of download als PDF